Jak skutecznie wpłynąć na efektywność nauki u uczniów
(osiem teorii motywacyjnych)
(część II)?

Dzisiejszy wpis stanowi kontynuację cyklu (link do pierwszej części), w którym przedstawiamy proste i sprawdzone narzędzia, pozwalające nauczycielom pozytywnie wpłynąć na rezultaty przeprowadzanych lekcji. Dr Gianfranco Conti dzieli się kolejnymi sposobami na osiągnięciu jak najlepszych wyników nauki, zachowując przy tym wysoki poziom motywacji i satysfakcji ucznia.

5. Teoria oceny poznawczej (Cognitive Evaluation Theory)

Patrząc na powierzone nam zadanie, oceniamy je pod kątem tego, jak dobrze spełnia
naszą potrzebę czucia się kompetentnym w danym zakresie i sprawującym kontrolę.
Będziemy wewnętrznie zmotywowani zadaniami, które naszym zdaniem mieszczą się
w naszym obecnym poziomie kompetencji, i „zniechęceni” tymi, z którymi naszym
zdaniem źle sobie poradzimy. Ta kwestia często dotyczy bardziej postrzegania
własnego poziomu kompetencji niż obiektywnej prawdy.

Zastosowanie podczas lekcji:
musimy upewnić się, że przed zaangażowaniem uczniów w trudne zadania, które mogą postrzegać jako wykraczające poza ich poziom kompetencji, przygotujemy ich odpowiednio, poznawczo i emocjonalnie. Na przykład podczas nauki języka, przed wykonaniem trudnego zadania rozumienia ze słuchu, uczniowie powinni kilka razy wcześniej mieć styczność z zawartym w nim nieznanym słownictwem lub innymi elementami językowymi znajdującymi się w nagraniu , aby ułatwić im dane zadanie.

Co więcej, modelowanie strategii, które mogą ułatwić zadania i dać im szansę na
odniesienie sukcesu w podobnych zadaniach dzięki tym właśnie strategiom, może
zwiększyć ich poczucie własnej skuteczności; da im to większą szansę na sukces i
poczucie samodzielności, które wzmocni ich poczucie kompetencji i kontroli.

Kolejne ważne następstwa dotyczą sposobu, w jaki kreujemy program nauczania i jak
oceniamy uczniów. Aby możliwe było skuteczne przejście ucznia z niższego poziomu
w zakresie danego zagadnienia na wyższy, uczniowie muszą mieć wiele możliwości
utrwalenia przetwarzanego materiału na niższym poziomie, przed przejściem dalej.
Nie zdarza się to często na kursach, które w dużej mierze opierają się na podręcznikach.

Na przykład w większości instytucji, w których pracowałem [Gianfranco Conti] przez
ponad 25 lat nauczania, wymagano ode mnie nauczania kolejnego działu tematycznego co sześć/ siedem tygodni, co jest całkowicie nierealistycznym tempem, gdy czas lekcji jest ograniczony do jednej lub dwóch godzin tygodniowo. Rezultat: słabsze dzieci zwykle pozostają z omawianym materiałem w tyle.

6. Teoria samostanowienia; Motywacja wewnętrzna i zewnętrzna
(Self-determination theory; Intrinsic and Extrinsic motivation)

Ludzie różnią się między sobą pod względem PLOC (personal locus of causality –
osobiste źródło przyczynowości). Niektórzy czują, że ich zachowanie jest
determinowane wewnętrznie; są inicjatorami i podtrzymują swoje działania, więc ich
PLOC jest wewnętrzne. Inni będą postrzegać siły zewnętrzne jako wyznaczniki
swojego postępowania, które zmuszają ich do działania. PLOC tych ludzi będzie zatem
zewnętrzne. Wewnętrzne źródło przyczynowości jest związane z osobistą motywacją
wewnętrzną danej osoby, podczas gdy zewnętrzne źródło przyczynowości wynika z
motywacji zewnętrznej.

Motywacja zewnętrzna ma miejsce, gdy motywują ją czynniki zewnętrzne, takie jak
nagrody, uznanie społeczne lub lęk przed karą. Ten rodzaj motywacji koncentruje
ludzi na nagrodach, a nie na działaniach.

Z drugiej strony motywacja wewnętrzna odnosi się do chęci robienia rzeczy,
ponieważ lubimy je robić, dlatego jest silniejszym motywatorem niż motywacja
zewnętrzna. Trzy czynniki prowadzące do wewnętrznej motywacji:

➤ bycie efektywnym w tym, co robimy (tj. lubię francuski, ponieważ jestem w
tym dobry);
➤ bycie połączonym z innymi (tj. uwielbiam moje lekcje francuskiego, ponieważ
zaprzyjaźniłem się z resztą klasy);
➤ posiadanie autonomii (patrz poniżej).

Ważnym czynnikiem prowadzącym do wzbudzenia motywacji wewnętrznej jest zapewnienie uczniom możliwości rozwoju ich skuteczności. Skuteczność odnosi się do jednego z 3 punktów przedstawionych powyżej (odnoszenie sukcesów w tym, co robimy) i powstaje, gdy uczący się osiąga sukces w czymś, co postrzega jako wyzwanie, co określa Deci (1997) jako „Optymalna strefa rozwoju” – tj. zadanie, które jest postrzegane jako wystarczająco trudne, aby stanowić wyzwanie, ale jednocześnie będące w zakresie umiejętności ucznia.

Nie osiągniemy wysokiej efektywności nauki, gdy powierzymy uczniom zbyt „łatwą” pracę; dlatego strategia „łatwych wygranych” często zawodzi w przypadku uczniów o słabej wewnętrznej motywacji; studenci nie są głupi, wiedzą, że celowo upraszczasz ich zadania, aby poczuli się dobrze, a pochwała nie wpłynie w żadnym stopniu na ich samoocenę jako uczących się twojego przedmiotu. 

Teoria samostanowienia zakłada, że istnieją osoby, dla których poczucie kontroli nad swoim życiem i odpowiedzialności za własne działania jest bardzo ważne dla ich osobistego spełnienia, a tym samym dla ich motywacji.

Praktyczne wykorzystanie teorii samostanowienia w stosunku do klasy:
Przydatne będzie określenie, którzy uczniowie w twoich klasach mają wewnętrzny lub zewnętrzny PLOC (osobiste źródło przyczynowości). Z mojego [Gianfranco Conti] doświadczenia nie jest to trudne. Po zidentyfikowaniu wewnętrznego PLOC osób docelowych, bardzo ważne jest zaspokojenie ich potrzeb w zakresie samostanowienia i zapewnienie im pewnej autonomii i odpowiedzialności za ich naukę. 

Na przykład: podczas przeprowadzania sesji czytania w klasie; realizując projekt; prosząc uczniów, aby ćwiczyli słownictwo w Internecie; pozwól im wybrać, w jaki sposób ma być to realizowane (jednocześnie ustalając pewne ramy dla zachowania spójności). 

Ludzie z wysokim wewnętrznym PLOC dobrze radzą sobie w zadaniach pracując samodzielnie (bez ciągłego nadzoru); nauczyciele muszą starać się jak najlepiej wykorzystać większy potencjał tej cechy osobowości w zakresie autonomii w uczeniu się języków. Ludzie z wysokim zewnętrznym PLOC będą potrzebować więcej pochwał, wskazówek i poczucia odpowiedzialności przed nauczycielami i opiekunami.

Praktyczne wykorzystanie teorii motywacji wewnętrznej i zewnętrznej: dość oczywiste. Najważniejsze zasady:

➤  Spraw, żeby lekcje były tak przyjemne, jak to możliwe i aby uczniowie regularnie doświadczali EFEKTYWNOŚCI podczas lekcji, ponieważ może to pomóc zwiększyć ich wewnętrzną motywację;
➤ Zaplanuj każdą lekcję, biorąc pod uwagę następujące pytanie: „Jak mogę sprawić, że każdy uczeń opuszczając moje lekcje, będzie czuł, że się rozwija?; 
➤ Sprzyjaj budowaniu pozytywnych relacji w klasie poprzez tworzenie ducha zespołu i poczucia, że cała klasa dąży do tego samego celu i że każdy uczeń czuje się komfortowo pracując ze wszystkimi innymi (np. Upewnij się, że uczniowie nie współpracują z tymi samymi partnerami cały czas, kiedy pracujecie w grupach); stwarzaj uczniom wiele okazji do usłyszenia pozytywnych komentarzy od innych uczniów (np. zachęć uczniów do doceniania osiągnięć innych uczniów).
➤ Pokaż uczniom korzyści płynące z nauki języka pod kątem ich przyszłej pracy, rozwoju osobistego itp. oraz korzyści każdej rzeczy, których uczysz na lekcjach, w kategoriach korzyści edukacyjnych; używaj pochwał jako sposobu na potwierdzenie ich wysiłków, ale upewnij się, że nie pochwalisz uczniów na wyrost, bo inaczej stracą oni swoją wewnętrzną siłę motywacyjną (większość uczniów jest w stanie wyczuć, kiedy próbujesz przekupić ich komplementami; może to spowodować nieuzasadnione zadowolenie z siebie, a nawet utratę motywacji w dłuższej perspektywie).

Obecnie wśród niektórych nauczycieli (w tym niektórych moich kolegów [Gianfranco Conti’ego]) krąży mit, że motywacja zewnętrzna nie powinna być wykorzystywana jako strategia zachęcająca uczniów do doskonalenia się. Nie ma jednak wystarczających wiarygodnych dowodów na to, że motywacja zewnętrzna jest szkodliwa dla nauki, na tyle, że należałoby ją wyeliminować; wręcz przeciwnie, badania konsekwentnie pokazują, że motywacja zewnętrzna, jeśli nie jest nadużywana i wdrażana w synergii z niektórymi innymi strategiami omówionymi w tym poście, może ostatecznie doprowadzić do motywacji wewnętrznej. 

Przykład: uczeń, który nie lubi lekcji francuskiego, może poprzez doświadczenie poczucia własnej efektywności i zdobycie spójnych (całkowicie zasłużonych i proporcjonalnych) pochwał i nagród stać się bardziej wdzięczny za dany przedmiot, szczególnie jeśli doświadcza stałego wzrostu poziomu języka i czuje się związany z grupą uczniów oraz wspierany przez swoich rówieśników.

Jest oczywiste, że stosowanie motywacji zewnętrznej będzie działać z pewnymi uczniami, a innymi już nie; stąd, jak już wcześniej wspomniano, określenie źródła ich osobistej przyczynowości (PLOC) jest fundamentalne przed podjęciem jakiegokolwiek działania.

7. Teoria VIE – wartościowanie, zasób narzędzi, oczekiwania (Valence- Instrumentality- Expectancy (VIE) theory)

W tym modelu motywacja odnosi się do trzech czynników:

➤ wartościowanie: jaki naszym zdaniem będzie efekt danego działania/ zachowania (co mogę z niego wyciągnąć?) 
➤ zasób narzędzi: przekonanie, że jeśli obiorę określony kierunek działania, osiągnę sukces (czy ścieżka jest jasna?)
➤ oczekiwania: przekonanie, że na pewno będę w stanie odnieść sukces (poczucie własnej skuteczności)

Zastosowanie podczas lekcji:


➤ Wyjaśnij uczniom, dlaczego konkretny wynik jest pożądany (np. uzyskanie oceny A/A+ na egzaminach ustnych GCSE – egzamin zdawany powszechnie w trakcie piątego roku nauki w szkole średniej (ang. Secondary Education) przez uczniów w wieku 16/17 lat na tak zwanym 11 roku w Anglii, Walii i Irlandii Północnej). Upewnij się, że wymieniasz jak najwięcej korzyści, szczególnie tych, które najbardziej odpowiadają ich osobistym preferencjom, zainteresowaniom i celom życiowym;
➤ Zapewnij uczniom jasną ścieżkę do celu. Może to obejmować pokazanie im zestawu strategii, z których mogą skorzystać (np. samodzielne poszukiwanie okazji do ćwiczeń z native speakerem w szkole) lub pokazanie wyraźnego kierunku działania, który mogą obrać, który jest w ich zasięgu (np. niech porozmawiają z nauczycielem o tym, jak poprawić pisanie swoich esejów; zidentyfikuj z ich pomocą dwa lub trzy główne problemy w tym zakresie; opracuj z uczniami pewne strategie, aby rozwiązać dane problemy; monitoruj ich działania poprzez regularne informacje zwrotne z ich strony oraz spotykaj się z nimi, aby sprawdzić czy pracują w danym kierunku, a jeśli nie, to dlaczego; itp.). Jasna ścieżka daje uczniowi, który zmaga się z problemami, poczucie wzmocnienia, szczególnie jeśli czuje, że zapewnia się mu skuteczne porady i wsparcie w pokonywaniu przeszkód na drodze;
➤ Wspieraj przekonanie uczniów, że obrany cel można osiągnąć (np. poprzez wymienienie im przykładów uczniów z poprzednich grup o podobnych umiejętnościach, którym się to udało) oraz poprzez przypomnienie im o podobnych porównywalnych wyzwaniach, które podjęli i pokonali w przeszłości.

Sprawdź w jaki sposób nasze strategie pomagają rozwinąć dobre
nawyki w nauce języka.

8. Teoria powiązana z celami (Goal-related theory)

Aby ukierunkowywać nasze życie osobiste, edukacyjne i zawodowe stawiamy sobie cele. Cele te mogą być:
➤jasne (takie, że mamy pewność co możemy zrobić, a czego nie)
➤będące wyzwaniem (które w pewien sposób nas stymulują)
➤osiągalne (takie, żebyśmy nie zawiedli)

Jeśli sami wyznaczamy sobie cele, a nie są one odgórnie nakładane na nas, istnieje większe prawdopodobieństwo, że będziemy ciężej pracować, aby je osiągnąć. Ponadto Locke i Kristoff (1996) zidentyfikowali jasno sprecyzowane i ambitne cele jako te, które z większym prawdopodobieństwem doprowadzą do wyższych osiągnięć.

Zastosowanie podczas lekcji:
Zamiast odgórnie ustalać cele dla swoich uczniów, włącz ich aktywnie w proces uczenia się. Co więcej, pomóż uczniom zawężyć wyznaczone cele tak bardzo, jak to możliwe
i ocenić je tak dokładnie, jak to możliwe, pod kątem ich obecnego poziomu kompetencji. Np.: zamiast powiedzieć uczniowi, aby następnym razem dokładniej sprawdził swój esej
i dać mu długą listę kontrolną potencjalnych błędów które może popełnić, usiądź z nim
i poproś o wybranie trzech kategorii błędów, na których chciałby się skupić i dążyć do osiągnąć 80, 90 lub nawet 100% skuteczności w eliminowaniu tych błędów w swoim eseju w następnym tygodniu. 

Upewnij się, że wiedza wymagana przez uczniów w celu zapobiegania błędom docelowym lub ich naprawianiu jest możliwa do zdobycia, a uczniowie otrzymują strategie uczenia się, które pomogą im w osiągnięciu wyznaczonych celów. Zrobiłem to [Gianfranco Conti] w moim badaniu doktoranckim z doskonałymi wynikami.

Wybrałem powyższe teorie, ponieważ z powodzeniem korzystam z nich przez 25 lat jako nauczyciel w klasie i lider przedmiotów [Gianfranco Conti]. Nie trzeba dodawać, że aby je skutecznie zastosować, trzeba przede wszystkim upewnić się, że nauczyciele znają i słuchają uczniów, z którymi mają do czynienia. Empatia poznawcza i emocjonalna jest niezbędna do sukcesu którejkolwiek z powyższych strategii motywacyjnych.

Strategie te działają najlepiej w synergii, a nie wykorzystywane pojedynczo. W przyszłym poście postaram się pokazać [Gianfranco Conti], w jaki sposób można dokonać zmiany postawy ucznia, stosując kombinację powyższych zasad w celu osiągnięcia pożądanych rezultatów.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *